Mèt kochon an! Mwen pran tèt la, vi-n pran mounda a

Si nou te grandi menm jan avèm nan yon seksyon riral ki rele kounye a seksyon kominal, nou konnen ki enpòtans jaden ak betay te genyen nan lavi peyizan nou yo. Avèk fwi pye bwa yo, grenn ak rasi-n jaden yo, lèt manman bèf yo, vyann kochon kreyòl yo, epi tou ze bèt volay yo, fanm ak gason vanyan sa yo te konn okipe pitit yo e voye yo lekòl tou.
Kit yon peyizan te gen 5 oubyen 25 poul nan lakou-l, li te konnen si youn manke. Se te menm bagay pou manman kodi-n yo ki te konn kouve epi kale anpil ti kodi-n.
Nan epòk sa a, poukisa pou nou pa di jiska prezan, poul, kodi-n, bèf, kochon, kabrit, chwal elatriye konn poze yon gwo pwoblèm pou jaden peyizan yo. Se pa san rezon, nan sezon moun ap plante pwa, tout poul, tout kòk ak kodi-n nan kòd pou yo pa al gaye epi manje pwa ak mayi plantè yo.
Peyizan ki te gen bon kè, te konn pouse bèt yo e pale ak mèt yo pou yo pa tounen nan jaden yo ankò. Men sila yo ki te mechan pat bay mèt poul yo chans. Se ouè yo te konn ouè poul yo, kodi-n yo ap mache sou yon sèl pye oubyen ak zèl yo dechalbore ak bon jan kout wòch. Gen de malfektè menm se poul sa yo ke yo te manje lè dimanch lakay yo.
Bèf, chwal, bourik ak milèt te gen trètman pa yo. Menm si yo te konn pran bon jan biswit leta nan men mèt jaden yo, men pi souvan, yo konn mete yo nan poto. Sa vle di, depi yo kenbe youn nan bèt sa yo nan jaden yo, yo rele chèf katye a ki bay 3 kout souflèt epi al mare bèt sa a nan yon poto ki tou kole ak kay li. Bèt sa yo te konn rete san manje san bouè jiskaske mèt yo jwenn kòb pou yo te al tire yo nan poto. Fòk nou di ou tou, kèk fwa, mèt bèt yo konn al pran yo nan mitan nan nwit san yo pa peye senk kòb.
Nou pale de pou-l, de kodi-n, de gwo bèt tankou bèf, chwal, milèt, etc… Ki trètman bèt mwayen yo tankou kochon ak kabrit te genyen ? Gen lè lalwa te bay mèt jaden yo dwa pou yo te fè sa yo vle ak bèt sa yo. Konsa, tankou nou te di-l deja, mèt jaden ki te gen bon kè yo te pouse kochon ak kabrit yo e pale ak mèt bèt sa yo pou yo pa retounen nan jaden yo ankò. Men gen anpil nan plantè sa yo ki te pran bon jan plezi pou yo te touye bèt yo e pran yon pati nan kò a.
Li enpòtan pou nou konnen ke yo pat kab fè separasyon an nenpòt ki jan aprè yo te fi-n touye bèt yo. Yo te oblije koupe tèt kochon an yon fason pou youn nan pye yo rete nan bò tèt la, e 3 lòt pye yo rete nan bò mounda a. Aprè yo te fi-n touye kochon oubyen kabrit peyizan an, yo te konn rele byen fò : « Mèt kochon an! Mwen pran tèt la, vi-n pran mounda a. »
Poukisa nou fè ti rale sa a ?
Jounen jodi a, lavi kretyen vivan gen mwens valè ke lavi bèt. Nou gade-l nan televizyon, tande-l nan radyo chak jou. Kit se nan pwòp peyi nou, kit se nan peyi etranje, lavi moun san valè. Nan peyi nou Ayiti, vakabon nan machin, sou moto e menm sanzave a pye pa fè distenksyon ant moun pòv ak moun rich, moun save ak moun sòt, moun lavil ak moun an deyò pou yo blayi yo ak bal. Nan peyi Etazini menm, bagay yo pa miyò. Yon polis blan pa bezwen gen bon rezon pou krible yon nwa ak bal. Dayè depi yo vle jije-l, li konn sa pou li di: Mwen te pè pou vi-m, oubyen mwen te santi vi-m menase.
Gras ak rezo sosyal yo, nou ouè anpil moun ke nèg san fwa ni lwa blayi a tè nan Pòtoprens. Pòv inosan sa yo pa gen chans kochon ak kabrit yo genyen. Paske, si mèt jaden an ak mèt kochon an ranmase tèt la ak mounda touswit pote lakay yo, moun sa yo konn pase anpil tan ap benyen nan sa yo anba gwo lapli ak gwo solèy. Lanmò vi-n si fasil !
Rulio Oscar

Partager